Ana içeriğe atla

Töreye mahkûm hayatlar ve arafta bir Beyto




Bazı değerleri hayattayken duyma ya da öğrenme şansımız olmaz maalesef. Ölmeden değer vermeyi bilmeyiz. Hele ürettikleri, sanatları, çalışmaları basında yer almıyor ve ilgi görmüyorsa yitip giderler öylece. Özellikle mevzu bahis “afedersiniz” Kürt, Ermeni, Alevi gibi resmi ideolojinin inkâr ettiği sanatçılar olunca. Düğün Uçuşu’nun (Hochzeitsflug) yazarı Yusuf Yeşilöz hakkında bilgi edinmeye çalışırken öğreniyorum bugüne kadarki çalışmalarını.  
1987 yılından beri İsviçre'de yaşayan Kürt yazar, yönetmen ve çevirmen Yusuf Yeşilöz, bugüne kadar yedi roman yazmış. Romanlarını Almanca dilinde kaleme alan Yeşilöz aynı zamanda Kürt edebiyatında 10’dan fazla eseri de Almanca’ya kazandırmış. Yazarlık ve çevirmenliğin yanı sıra, göç ve kimlik temalı filmleriyle uluslararası birçok festivalde yer alan Yusuf Yeşilöz, “Dünyalar Arasında” isimli belgeseliyle Avusturya’da düzenlenen bir festivalde "En İyi Belgesel" ödülünü almış. Bugüne kadar yalnızca bir romanı (aynı zamanda 1998 yılında yayımlanan ilk romanı: Akşam Karanlığına Yolculuk) Türkçe’ye çevrilen yazarın uzun bir aradan sonra yeniden dilimize kazandırılması, onun ülkemizdeki okurlar tarafından tanınması açısından da önemli bir girişim.
Düğün Uçuşu, göç ve kimlik etrafında şekillenen, bu esnada da eşcinselliği, kadınlığı, erkekliği, aileyi, sınıfı, kenti, köyü, töreyi, örf ve adetleri; kısacası hem bireye hem de topluma ilişkin pek çok sosyolojik olguyu kültürel ve bireysel düzeyde ele alan ve bunu, olabildiğince yalın ve duru bir dille edebiyata taşıyan bir roman.
Hikâyenin kahramanı Beyto. Adını ailesinin köyünden, dedesinden ve hatta dedesinin dedelerinden alan, köyde doğup sekiz yaşına geldiğinde İsviçre’nin Bischof kentine göç etmek zorunda kalan, köyünün anlı şanlı, okulunda ise sıradan bir göçmen ailesi çocuğu olan 18’inde bir delikanlı. Uzun yıllardır İsviçre’de yaşayan ve Kebap House adında bir dükkân işleten Safir ve Narin, deyim yerindeyse “yabancı ülke görmüş”seler bile köklerine sıkı sıkıya bağlı ve doğup büyüdükleri bölgede köklü bir ailedir. Yetiştikleri kültür, bağlı oldukları örf ve adetler gereği Beyto, günü geldiğinde törenin gereğini yerine getirecek ve bebekken kararlaştırıldığı gibi, köylerindeki Sahar ile evlenecektir. Aksini düşünmek söz konusu bile değildir. Zira, “Bir Beyto erkeğiyle evlenecek kadının boyu kapı pervazından ufak olamazdı, yüz ifadesi bir paşanınki gibi şedit olmalıydı ve güzelliği nesiller, hatta asırlar boyu anlatılacak kadar dillere desten olmalıydı. Ayrıca boylu poslu olmalıydı bu kadın ve asil bir ata hiç yardım almaksızın binebilmeliydi.”
Vakit tamamdır ve Beyto 18 yaşına geldiğinde tatil için köye bir ziyaret gerçekleştirilir. Beyto, köyün delisinden öğrenecektir ki, bu ziyaretlerinin asıl gerekçesi iki gün sonra kuzini Sahar ile dünya evine girecek olmasıdır. İşte düğüm burada çözülür ve buradan sonra olaylar git gide sarpa sarmaya başlar; çünkü Beyto eşcinseldir. Bischof’ta yıllardır birlikte olduğu Manuel’dir kalbinin sahibi. Boyun eğilmiş bir düğün, mecbur kalınmış bir gerdek ve cinsel kimliği ile töre baskısı arasında sıkışıp kalan Beyto’nun çaresizliği esir alır hepimizi.
Yusuf Yeşilöz yazar olarak aslında gerçekten iyi bir iş çıkarmış. Ajitasyona çok müsait bir konuyu, bana kalırsa çok isabetli noktalardan yaklaşarak ve yazarlık konumunu da koruyarak nakış gibi işlemiş romanda. İlk planda bakıldığında, en çok çaresiz olanın Beyto olduğuna şahit olsak da, derinine inildiğinde aslında kimsenin çaresizliğinin diğerininkinden daha az ya da çok önemsiz olmadığını görebiliriz. Ne namusu ve şerefi her şeyin üzerinde tutan Beyto’nun ailesi, ne Beyto’yu töreye “kurban veren” Manu, ne Sahar ne de diğerleri. Bu romanda herkes en az Beyto kadar sıkışıp kalmıştır toplumsal normlar ve bireysel özlemleri arasında. Salt suçlu ya da suçsuz yoktur. Yazarın eleştirilmesi gereken tek yanı, kitapta “cinsel yönelim/eğilim” yerinde “cinsel tercih” ifadesini kullanıyor olması. Eğilim ve tercih kelimelerinin kullanılışı konuya hangi perspektifle yaklaştığımızı gösterir. Ancak burada yazarın bilmeden ya da farkında olmadan “tercih” ifadesini kullanmasının hatalı bakış açısından ziyade büyük bir dikkatsizlikten kaynaklı olduğunu zannediyorum.
Ezcümle, kurgusuyla, yalın anlatımıyla, taşıdığı çok yönlü ve anlamaya çalışan yaklaşımı ve drama boğmadan, okuru umutsuzluk batağına saplamadan mücadele payı da bırakan hissiyatıyla Düğün Uçuşu, son zamanlarda okuduğum en akıcı romanlardan bir tanesi..  

* Bu yazı Evrensel gazetesinin internet sitesinde yayınlanmıştır. http://www.evrensel.net/haber/98539/toreye-mahk-m-hayatlar-ve-arafta-bir-beyto

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

İNSAN NEDEN SEVMEYE BU KADAR İHTİYAÇ DUYAR?

İnsan neden birini sevmeye bu kadar ihtiyaç duyar? Aslında belki sevgisiz de yaşayabiliriz ama bu çok anlamsız bir hayat olmaz mı? O yüzden, sevgiyi erteleyen insan hayatındaki boşluğu doldurmak için işkolikmişcesine işine sarılmaz mı? Her anını bitmek tükenmek bilmez sorumluluklarla doldurmaz mı ya da kendini o bir türlü tanımlayamadığı topluma adamaz mı? Birini sevmek isteriz çünkü hepimizin bir “neden”e ihtiyacı var. Çünkü “tek” kişiyseniz siz hala, dışlanacağınız ya da “yarım” hissedeceğiniz çok an vardır hayatta. Sinemaların 1 alana 1 bedava kampanyalarında diğeriniz eksiktir. Şehir fırsatlarının çift kişilik odalarında yalnızsınızdır. Evdeki battaniyeler çift kişilikse ısınamazsınız. Bir şiir yazacaksanız boşlukları doldurmanız gerekir. Yazılarınızda yan anlamlar gerekir. Mektuplarınızın bir “alıcı”ya ihtiyacı vardır. Bir mağazada kıyafet denediğinizde fikrini soracağınız biri lazımdır satış danışmanları dışında. Çalar saat dışında sizi uyandıracak biri olması gerekir. Pasta

Roman Kuramına Giriş

Ayrıntı Yayınları’nın Sanat ve Kuram dizisi kapsamında okuyucularla buluşan Roman Kuramına Giriş, eserin başlığında verilen ipucundan çok daha fazlasını sunuyor okuyucuya. Roman ve roman kuramları üzerine belli bir sınıflandırma ve portre oluşturma motivasyonundan uzak durulduğu kitap, roman üzerine yapılan düşünsel ve teorik argümanları merkezine alıyor. Zekiye Antakyalıoğlu’nun ifadesiyle de roman, “Roman nedir?” sorusunun cevabına sahip olmayan ve “tanımlanmaya, sınıflandırmaya direnen bir kurgusal anlatı biçimidir”. Bu açıdan bakıldığında, kitabın bir edebiyat kuramı veya akademik bir kaynak olmasından ziyade “roman okuyucusu” için yazıldığı unutulmamalıdır. Düşünsel tartışmaların yanı sıra kuramsal bir tabana da sahip olan çalışma, özellikle roman okuyucusunun bu kitabı okumasını amaçlıyor. Özetle, Roman Kuramına Giriş ’in bu yönüyle belki de akademinin her alanı için örnek niteliğinde bir kitap olduğunu belirtmekte fayda var. Kitabın bölümlerine bakıldığında “Tanımını

Alışmak Sevmekten Daha Zor Geliyor

Bir ilişkiyi sonlandırmak, yeni bir ilişkiye başlamak kadar zor gelir insana; çünkü her bir yeni ilişki, yeni heyecanlar, yeni tatlar, yeni hazlar anlamına olduğu kadar yeni kırgınlıklar, yeni yılgınlıklar, yeni vedalar anlamına da gelir. Her yeni başlangıç yeni bir potansiyel ayrılıktır aynı zamanda. Bazen eskilerin hayaleti öyle dadanır ki zihnimize, başından çok sonuna odaklanırız ilişkilerin de: “Ya bu da öyle biterse?” Bu evham bazen kalbimizi öyle körleştirir, öyle köreltir ki içimizi, yeni insanlardan, yeniden sevmelerden, yeniden alışmalardan ölesiye korkarız. Nerede bize yakılan bir yeşil ışık görsek, ardımıza bile bakmadan tünelin karanlık ucuna doğru hızla depar atarız. Kimi zaman tamamen farkında kimi zamansa tamamen istem dışı olarak iteriz ayağımıza kadar gelen mutluluk fırsatını. Yeni bir yenilginin korkusu öylesine felç eder ki bizi, adım atamaz hale geliriz. Beckett’in şu ünlü, “ Hep denedin, hep yenildin. Olsun. Gene dene, gene yenil. Daha iyi yenil .” sözü mevzu